Er ligt tien miljard voor het oprapen, elk jaar!

Het kabinet werkt hard aan de reeds ingezette bezuinigingen van 18 miljard euro. Met de voorjaarsnota dreigen extra bezuinigingen van wellicht 10-15 miljard. Wat opvalt is dat de discussie over bezuinigingen zich concentreert op twee opties: Of we passen de kaasschaaf toe door een efficiencymaatregel af te spreken. Of we korten rechten, door bijvoorbeeld hypotheek en/of pensioen aan te pakken, deftig ‘hervormingen’ genoemd. Het is schaven of schrappen.

Wij pleiten voor een derde manier van kijken, naast schaven of schrappen: kijken naar kansen. Kansen die vooral gaan over dingen slimmer doen in plaats van minder. Wij denken dat er wellicht tien miljard voor het oprapen ligt, elk jaar! We willen dit aan de hand van enkele voorbeelden illustreren. Onze voorbeelden komen ruw geschat op 10 miljard winst, gedeeltelijk voor de samenleving, gedeeltelijk voor de overheid. We roepen u op om eigen suggesties toe te voegen. Stuur uw verhaal op naar Arre@kafkabrigade.nl. Sommige ideeën zullen we, als u het goed vindt, toevoegen aan ons verhaal.

Zwart geld
Wij vragen al jaren aan schilders, private stratenmakers, glazenwassers en andere harde werkers die buiten op straat te vinden zijn, of zij wel eens gecontroleerd zijn door de overheid. Nog nooit zijn we iemand tegengekomen die door de Belastingdienst, UWV of Sociale Dienst op straat gecontroleerd is. Wij schatten dat Nederland ongeveer een zwarte markt heeft van 12%. Internationaal is dat zeer goed. Maar met een BNP van ruim 600 miljard praten we over ruw geschat 72 miljard zwart geld, per jaar. De overheid loopt aan premies, loonbelasting, BTW en ‘winstbelasting’ wellicht tot 20 miljard aan inkomsten mis. Dat is zeker niet helemaal terug te dringen, maar wij denken dat het kabinet hier zeker 3 miljard het raam uit laat wapperen, elk jaar opnieuw. Door niet te korten op de ‘buitendiensten’ van de overheid, zoals sociale recherche, FIOD, SIOD en arbeidsinspectie, en door ze te laten samenwerken, in plaats van elk hun eigen kokers te laten werken, en door de ‘eerste dagmelding’ voor risico-sectoren weer in te voeren, kan er drie miljard per jaar extra binnenkomen.

Bonnetjes
Een tweede voorbeeld zit heel ergens anders. Het betreft het factureringsproces en de verwerking van bonnetjes. Bedrijven sturen elkaar en de overheid grote aantallen facturen. Al jaren hangt er een technologie boven de markt (XBRL, extended business reporting language) die het mogelijk maakt dat de computer van de ene organisatie direct, zonder printen-versturen-en-weer-overtypen, de computer van de andere organisatie voedt. Bij facturering zou het elektronisch factureren 57 procent goedkoper zijn dan het handmatig factureren. We bedoelen dan EUR 4,70, in plaats van EUR 11.10. Dat is per factuur wellicht niet zoveel, maar als we weten dat alleen al de overheid er 14,4 miljoen verstuurt, dan is toch zeer wel denkbaar dat het totaal aantal facturen geschat moet worden op 100 miljoen. Als we net als de Denen het ook mogelijk maken om niet alleen facturen, maar ook steeds meer bonnetjes digitaal te bewaren, dan is een maatschappelijke winst van 1-2 miljard euro denkbaar. Nederland kan zich met deze digitalisering een koppositie verwerven en er een prachtig exportproduct van maken. Er zouden zomaar eens een paar nieuwe TomTom’s kunnen ontstaan!

Administratieve rompslomp en bureaucratische verstikking
Een derde grote bron van geldverslinding is onnodige bureaucratie, ook wel administratieve rompslomp genoemd. Nu doet het kabinet op dit punt haar best en we zien een minister als Opstelten ook goede aanzetten geven in de bureaucratiebestrijding bij de Politie. Wij denken echter dat het kabinet hier ‘too little too late’ dreigt te doen. Bureaucratie is een veelkoppig monster, het zit in de genen van ons systeem. Niet alleen de overheid, maar ook het bedrijfsleven, de wetenschap en zelfs de liefdadigheidsorganisaties zijn verworden tot verstikkende bureaucratieën, waar professionals niet meer toekomen aan hun echte werk. Als we beseffen dat grote aantallen mensen werken in onderwijs, veiligheid, zorg en verwante sectoren en we weten dat 20% administratieve overhead ook kan, in plaats van de huidige 45%, dan is er dus 25% capaciteit vrij te maken. Alleen bij de politie zou dat 10.000 agenten extra zijn. Naar onze schatting zouden er voor 50.000 capaciteit aan fte’s bevrijd kunnen worden uit de klauwen van de onnodige bureaucratie. Gemiddeld kost een fte 75.000 Euro (inclusief overhead). Dat zou neerkomen op 3,5 miljard euro.

Vorderingen innen
Een vierde mogelijkheid zit weer ergens anders: wist u dat de vorderingen die open staan bij de overheid in totaal zo’n 20 miljard belopen? De overheid zit niet bepaald op het vinkentouw, als het gaat om het innen van die vorderingen. Wat meer collectieve actie en gericht vorderen kan eenmalig een paar miljard extra inkomsten opleveren.

Slim organiseren
Naast de hiervoor genoemde voorbeelden zijn er veel meer vakinhoudelijke verbeteringen denkbaar, door slimmer te organiseren. Er is veel te winnen door uitvoerders met nieuwe aanpakken, werkwijzen en methoden aan de slag te laten gaan. Dan kan besparen samengaan met verbetering van de dienstverlening. Zo kan door ‘telemedicine’ het aantal ziekenhuisbezoeken worden gereduceerd. Het Deense model van gezondheidscentra, waarbij veel simpele ziekenhuishandelingen worden overgenomen door gegroepeerde huisartsen, die weer een deel van hun simpele handelingen overdragen aan verpleegkundigen, combineert kostenbesparing met verbetering van dienstverlening. Het Nederlandse buurtzorgmodel combineert kostenbesparing met meer toegankelijke zorg. Ook hier zijn vele voorbeelden te vinden, niet alleen in de zorgsector, maar ook bij politie, zelfs op scholen en universiteiten.

Niet alleen dienstverlening, maar ook de opsporing kan veel effectiever. De oplossingspercentages in het politiewerk zijn nog te laag. Recent heeft de politie openlijk geconstateerd dat programma’s als Opsporing Verzocht de opsporingspercentages drastisch verhogen. Maar ook Amber Alert en Burgernet dragen daaraan bij. De politie zou die technologie als standaard moeten in zetten, als eerste en niet als laatste redmiddel.

Wat moet er dan anders?
Het kabinet legt bij de bezuinigingen teveel nadruk op efficiency en te weinig nadruk op effectiviteit. Wat heb je aan efficiënte uitvoering (kost weinig per handelingseenheid) als de uitvoering niet effectief is? Als de helft van je producten van de lopende band afvalt, dan ga je je toch niet als eerste bekommeren op het zuiniger afstellen van die lopende band? Pas als er geen spullen van de lopende band afvallen (maximale effectiviteit) ga je je richten op kostenbesparing op de exploitatie (efficiency). Wij pleiten ervoor om niet opnieuw de kaasschaaf ter hand te nemen (efficiency), maar nu een tijd te kiezen voor effectiviteit als criterium. Door ook te denken in effectiviteit, ontstaat er een derde route, naast schaven of schrappen.

Ook wordt er teveel vanuit belangen en bestaande structuren gewerkt aan bezuinigingen. Zo is de departementen gevraagd aan te geven waar bezuinigd kan worden. Je vraagt toch niet aan de kalkoenen wat het kerstmaal moet zijn? Ons idee is om met ‘challenges’ te werken. Voorstellen van maatschappelijke ondernemers, van initiatiefgroepen, die laten zien dat het beter en goedkoper kan. Afhankelijk van hun voorstel kunnen zij dan de ruimte krijgen om het zelf, daadwerkelijk te laten zien, of wordt hen gevraagd een rol te spelen in de benodigde verbeteringen.

Arre Zuurmond, directeur Kafkabrigade